ΜΑΝΙΑΤΙΚΟ ΜΟΙΡΟΛΟ'Ι' ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΘΡΗΝΟΣ / ΜΕΣΑ ΜΑΝΗΣ.

Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα

σήμερα όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται .

Σήμερα βάλασι βουλή οι άνομοι Οβραίοι,

οι άνομοι και τα σκυλιά κι οι τρεις καταραμένοι,

για να σταυρώσουν το Χριστό το Παντοβασιλέα

και πάσι στον παράνομο που φκιάνει τα καρφιά .

Εσύ που μας τα έφτιαξες εσύ αρμούνεψώ μας .

Δύο στα πόιδα βάλτε του κ' άλλα δυο στα χείρα

και τ' άλλο το φαρμακερό βάλτε το στην γκαρδιά του

να στάζει αίμα και νερό από τα σωθικά του .

Η Παναγιά σα τ' άκουσε έπεσε και λιγώθει,

ζητά μαχαίρι να σφαεί γκρεμό να πάει να πέσει .

Εκεί εμαζευτήκασι η Μάρθα και η Μαγδαληνή

και του Λαζάρου η μάνα και του Ιακώβου η αδερφή

κι οι τέσσερες αντάμα .

Σταμνί νερό της ρίξασι και τρία κανάτια μόσκο

και τρία μυροδόσταμα να 'ρθει ο λοϊσμό της .

Και σα της ήρθε ο λοϊσμός κ' σα της ήρθε ο νους της

φωνή απήρθε απ' ουρανού κι απ' Αρχαγγέλου στόμα:

Λάβε κυρά μου υπομονή, λάβε κυρά μου γνώση .

Το γιόκα ζου το πήρασι και στο χαλκιά το πάνε

και στου Πιλάτου την αυλή εκεί τον τυραννάνε .

Και πως να λάβου υπομονή και πως να λάβου γνώση

που ένα γιο μονογενή κι αυτόνε τόνε πήραν .

Πήρασι το στρατί-στρατί, στρατί το μονοπάτι

και το στρατί της έβγαλε μες του χαλκιά τη (μ)πόρτα .

Βρέσκουν τη (μ)πόρτα σφαλιχτή και τα κλειδιά παρμένα

και τα πορτοπαράθυρα σφιχτά μανταλωμένα .

Η Παναγιά η Δέσποινα κάνει την προσευχή της,

κι η (μ) πόρτα από το φόβο της ανοίγει μοναχή της .

Τηράει ζερβά, τηράει δεξά, κανένα δε γνωρίζει

τηράει και δεξιότερα λέπει τον Αη-Γιάννη .

Άγιε μου Γιάννη Πρόδρομε και Βαφτιστή του γιου μου,

πε μου που είναι ο γιόκας μου κ' που 'ναι το παιδί μου .

Δεν έχου γλώσσα να ζε που, χείλη να ζε μιλήσου .

Δεν έχου χεροπάλαμα για να ζε τόνε δείξου .

Το λέπεις 'κείνο το παιδί το παραπονεμένο

όπου φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο;

Εκείνος έν' ο γιόκα ζου κ' εμέ ο Βαφτιστής μου .

Η Παναγιά η Δέσποινα, εζύγωσε κοντά του

λέπει που τρέχει το νερό από τα σωθικά του .

Δε με μιλάς παιδάκι μου, δε μ' αγροικάς παιδί μου;

Τι να ζε που μανούλα μου που διάφορα δεν έχου

μόνε το Μέγα Σάββατο κοντά στο μεσονύχτι,

ότε λαλήσει ο πετεινός θα κρόουσι καμπάνες .

Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης σημαίνουσι τ' ουράνια

σημαίνει κι η Αγιά Σοφία το μέγα μοναστήρι .

Τότε μανούλα μου κι εσύ λάβε χαρές μεγάλες .

Πηγή: naoistimani

Ναοί στη Μάνη

ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΑ ΜΠΑΡΔΟΥΝΟΧΩΡΙΑ.

Τη Μεγάλη Παρασκευή στα Κόκκινα Λουριά τελείται ένα  σπάνιο  έθιμο. Οι νέοι του χωριού σε κάθε σπίτι απαγγέλουν-αφηγουνται  το θείο δράμα. Το μοιρολόι λέγεται "Σταυρός" κ οι Κοκκινολουριωτες ακολουθούν νοερά τα βήματα του Χριστού στο Γολγοθά, συμπάσχουν κ μεταφέρουν το έθιμο από γενιά σε γενιά.

«Αδέλφια Χριστιανοί σημέρον να γροικήστε

τα πάθη του Κυρίου μας όλοι να λυπηθείτε. 

Ακούτε δια τον Χριστόν αυτόν τον σταυρωμένο, 

στο ξύλο όπου κρέμεται στο καταματωμένο. 

Το νου δεν έχω σήμερον τα χείλη να μιλήσω

τα πάθη του κυρίου μας να σας ομολογήσω. 

Σημερ’ σκοτίστη ο ουρανός

κι ο ήλιος εχάθη. 

Κι η γη από τον φόβο της και εκείνη εταράχθη. 

Εβραίοι εβουλήθηκαν δια να τον σταυρώσουν

ανθρώπους και δεν έβρισκαν, να τους τον παραδώσουν. 

Μον' τον Ιούδα βρήκανε του τάξαν τριάντα γρόσια. 

Κι αυτός τονε παρέδωκε στας χείρας των εχθρών Του. 

Πώς τό κανε ο τρισάθλιος, που ήταν διδάσκαλός του. 

Κι ο Χριστός τον είχενε σ' πολύ μεγάλη αξία

κι αυτός τον επαρέδωσε σ’ αυτήν την προδοσία. 

Κι οι εβραίοι τον στείλανε, 

εις τους αρχιερείς τους, 

να μαρτυρήσουν ψέματα να χάσει τη ζωή του.

Κι οι αρχιερείς τον έστειλαν, 

στον Πόντιο Πιλάτο, 

να κάνει την εξέταση

αν είναι του θανάτου. 

Επιάσαν και τον ξέταζαν τον Ιησού Χριστό μας, 

για πες μας την αλήθεια αν είσαι ο Θεός μας. 

Αν είσαι ο Ιησούς Χριστός

πες μας για να πιστέψω

την εξουσία μ' έδωσαν για να σε σταυρώσω. 

Τότε ο Χριστός εμίλησε δεν έχεις εξουσία

να μη μου κάνεις τίποτε, καμιάν υπηρεσία. 

Τότε ο Πιλάτος φώναξε των φοβερών Εβραίων 

να παρατάτε τον Ιησού αυτόν τον Ναζωραίο. 

Γιατί εγώ τον ξέτασα  αιτία δεν του βρίσκω

να τον σταυρώσουμε άδικα,

το αίμα του να χύσω…

Μα οι Εβραίοι εφώναζαν δια να  τον σταυρώσουν,

αν είσαι φίλος Καίσαρος αυτός να μην γλυτώσει. 

Ας χύσουμε το αίμα του σήμερον στα μπροστά μας

κι ας έχουμε το κρίμα του,

εμείς και τα παιδιά μας. 

Κι έτσι τον εσταύρωσαν οι άνομοι Εβραίοι

οι άνομοι και τα σκυλιά και οι καταραμένοι. 

Του Φαραώ του είπανε τρία καρφιά να φτιάξει

και εκείνος ο παράνομος βαρεί & φτιάχνει πέντε. 

Συ Φαραέ που ταφτιαξες, εσύ να τα διατάξεις. 

Τα δυο βάντα στας χείρας του

και τα άλλα δυο στους πόδες, 

το πέμπτο το φαρμακερό βάλτε το στην καρδιά του

να τρέξει αίμα και νερό να λιγωθεί η καρδιά του.

Η Παναγιά σαν τ' άκουσε έπεσε και λιγώθει

τρέχει το γρηγορότερο να πάει για τον υιό της.

Να τον προλάβει ζωντανό, 

να τον παρηγορήσει

και με την μπόλια που φορεί, 

το αίμα να σκουπίσει.

Η Παναγιά εφώναξε,

των αποστόλων λέει

Όσοι αποστόλοι είσαστε, όλοι μαζί να ρθείτε,

μα εκείνοι εφοβήθηκαν να παν όλοι μαζί της, 

να μην τους εσταυρώσουνε, 

ωσάν και το παιδί της. 

Ένας την ακολούθησε από τους Αποστόλους

ο Ιωάννης μοναχά,

αυτός ο θεολόγος. 

Επήγαν και τον βρήκανε κι ήτανε σταυρωμένος

κι όλος από τας πληγάς ήτανε ματωμένος.

Εκάτσανε στα δεξιά 

και στα αριστερά του

και κλαίγανε για το καρφί

που χενε στην καρδιά του.

Η Παναγιά πλησίασε γλυκά τον ερωτούσε.

Υιέ μου, πού' ν' τα κάλλη σου

και πού ν' η εμορφιά σου

και πού' ν' οι αποστόλοι σου,

που βάσταγες κοντά σου. 

Ολοι κι αν  σε αφήσανε,

ο Πέτρος τι εγίνει;

Δεν τό' λεγα δεν τό'λπιζα ο Πέτρος για να φύγει. 

Αν πού 'ναι ο Πέτρος

π' έλεγε ότι σε αγαπάει

νά 'ναι κι εκείνος επαδά να κλαίει να θρηναάει. 

Δεν μου μιλάς παιδάκι μου, 

προτού να ρθει το βράδυ

γιατί σύ φεύγεις από δω και πάεις εις στον Άδη. 

Δεν μου μιλάς παιδάκι μου

προτού να ξεψυχήσεις. 

Και μένα την μανούλα σου

που θέλεις να μ’αφήσεις.

Τότε ο Χριστός εμίλησε πάνω από τον Σταυρό Του

και λέγει στην μανούλα Του

που ήτανε στο πλευρό του. 

Σύρε μανούλα στο καλό και διάφορο μην έχεις

Μον' το Μεγάλο Σάββατο τότε να με παντέχεις…..

Όταν σημαίνουν οι εκκλησιές

και ψάλλουν οι παπάδες,

τότε κι εσύ μανούλα μου νάχεις χαρές μεγάλες…

Μπαρδουνοχώρια

Οἱ Λαζαρίνες τῆς Σπάρτης.

Στὸν κάμπο τῆς Λακωνίας, ἐκεῖ ποὺ ὁ Ταΰγετος ρίχνει βαριὰ τὴ σκιά του καὶ ἡ γῆ μυρίζει ἀπὸ θυμάρι καὶ παλαιὸ ἀίμα, τὸ Σάββατο τοῦ Λαζάρου δὲν ἔρχεται μὲ φωνὲς δυνατὲς μήτε μὲ πανηγύρια. Ἔρχεται ἤσυχα, σὰν νὰ πατεῖ πάνω στὶς μνήμες τῶν ἀνθρώπων.

Ἀπὸ τὴν ἀχλύ τῆς αὐγῆς, πρὶν ἀκόμα ζεστάνει ὁ ἥλιος τὰ λιθόστρωτα, ἀρχίζουν νὰ φαίνονται στὰ σοκάκια οἱ Λαζαρίνες. Κορίτσια νεαρὰ, μὲ βήμα συγκρατημένο, ποὺ μοιάζει νὰ μετράει τὴ γῆ.

Φοροῦν τὰ καλά τους, ὅχι γιὰ στολισμὸ μοναχά, μὰ σὰν νὰ ἀναλαμβάνουν ἕνα βάρος παλαιό. Τὰ φορέματα εἶναι σκούρα, βαθιὰ, μὲ ποδιὲς κεντημένες μὲ νήματα κόκκινα καὶ χρυσά. Στὸ στήθος φοροῦν τὰ σεγκούνια, βαριὰ, ποὺ κρατοῦν τὴ ζεστασιὰ καὶ τὴ μνήμη τοῦ χειμῶνα. Τὰ μαντίλια δένονται σφιχτὰ στὸ κεφάλι, καὶ τὰ μαλλιὰ κρύβονται σχεδὸν ὁλόκληρα, σὰν νὰ μὴν πρέπει νὰ φανερωθεῖ τίποτα ἀπὸ τὴ ζωντάνια τους.

Στὰ χέρια κρατοῦν καλαθάκια μικρά, στολισμένα μὲ λουλούδια τῆς ἐποχῆς· βιολέτες, μαργαρίτες, καὶ ἄγριες παπαροῦνες ποὺ ἀκόμα δὲν ἔχουν ἀνοίξει τελείως. Μέσα, ἄδεια στὴν ἀρχή, περιμένουν νὰ γεμίσουν μὲ τὰ δώρα τοῦ χωριοῦ· αὐγά, ψωμὶ καὶ λίγες φορές μέλι.

Δὲν βαδίζουν ὅπως τὰ παιδιά ποὺ παίζουν. Ἡ πορεία τους ἔχει τάξη. Ἀκολουθοῦν δρόμο παλιό, χαραγμένο ἀπὸ τοὺς προγόνους, ποὺ περνᾷ ἀπὸ τὰ σπίτια μὲ τὴν ἴδια σειρά κάθε χρόνο. Πρῶτα τὰ παλαιότερα, ἐκεῖ ποὺ ἡ πέτρα ἔχει ποτίσει μὲ χρόνια καὶ σιωπὴ. Ἔπειτα τὰ νεώτερα, ποὺ στέκουν ἀκόμα ἀνάλαφρα στὸν χρόνο.

Λένε πὼς ὁ δρόμος αὐτὸς δὲν ἀλλάζει, γιατί ἂν σπάσει ἡ σειρά, σπάζει καὶ τὸ νήμα ποὺ δένει τοὺς ζωντανοὺς μὲ ἐκείνους ποὺ ἔφυγαν.

Καθὼς προχωροῦν, ἀρχίζει τὸ τραγούδι. Δὲν εἶναι φωνὴ ἐλεύθερη, μὰ ρυθμὸς παλιός, σχεδὸν μονότονος, ποὺ ἀνεβοκατεβαίνει σὰν ἀναπνοή. Τὰ λόγια μιλούν γιὰ τὸν Λάζαρο, μὰ μέσα τους κουβαλοῦν καὶ κάτι βαθύτερο· τὸ πέρασμα ἀπὸ τὸν θάνατο στὴ ζωή, ἀπὸ τὸ σκοτάδι στὸ φῶς.

Οἱ φωνὲς δὲν ἀνεβαίνουν ψηλά. Κρατιοῦνται χαμηλά, σὰν νὰ μὴν θέλουν νὰ ταράξουν τὸν ἀέρα. Καὶ ὅμως, ἀπλώνονται στὰ σοκάκια καὶ κολλοῦν στὶς πέτρες, σὰν νὰ τὶς ρουφᾷ ὁ τόπος καὶ νὰ τὶς κρατάει.

Οἱ νοικοκυρὲς περιμένουν στὰ κατώφλια. Δὲν μιλούν πολύ. Δίνουν τὰ δώρα καὶ σταυρώνουν τὰ κορίτσια, σὰν νὰ περνᾶ ἀπὸ μπροστά τους κάτι ἱερὸ. Γιατί ἐκεῖνη τὴν ἡμέρα, οἱ Λαζαρίνες δὲν εἶναι μοναχὰ παιδιά· εἶναι φορεῖς ἐνὸς ἐθίμου ποὺ κρατᾷ τὴν ἰσορροπία τοῦ κόσμου.

Λένε πὼς παλιότερα, ἄν κάποια ἀπὸ αὐτὲς γελοῦσε δυνατά ἢ ἔσπαγε τὴ σιωπὴ μὲ λόγια ἄσκοπα, τὸ τραγούδι βάραινε καὶ ἡ πορεία γινόταν δύσκολη, σὰν νὰ ἀντιστέκεται ἡ γῆ.

Ὅταν τελειώνει ὁ κύκλος καὶ ὁ δρόμος φέρνει πάλι στὴν ἀρχή, τὰ καλαθάκια ἔχουν γεμίσει καὶ τὰ βήματα γίνονται πιὸ ἀργά. Ὁ ἥλιος ἔχει πια ψηλώσει, μὰ κάτι ἀπὸ τὴν πρωινὴ σκιά μένει ἀκόμα πάνω τους.

Καὶ τότε, γιὰ μία στιγμή, λένε πὼς ὁ ἀέρας παγώνει.

Σὰν νὰ περνᾷ ἀνάμεσά τους κάτι ποὺ δὲν φαίνεται.

Σὰν νὰ ἀκούγονται βήματα ἄλλα, παλιότερα, ποὺ ἀκολουθοῦν τὴν ἴδια πορεία, τὸν ἴδιο δρόμο, τὸν ἴδιο ρυθμό.

Γιατί στὴ Σπάρτη, τὸ Σάββατο τοῦ Λαζάρου δὲν εἶναι μονάχα μνήμη.

Εἶναι ἕνα πέρασμα.

Καὶ ὅσοι τὸ διαβαίνουν, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, κουβαλοῦν μέσα τους τὴ σιωπὴ ἐκείνων ποὺ τραγούδησαν πρὶν ἀπὸ αὐτούς.

Καὶ τὸ τραγούδι, ὅσο χαμηλὸ κι ἂν εἶναι, δὲν σβήνει.

Μένει στὸν τόπο.

Καὶ περιμένει.

​Τὸ παραπάνω κείμενο ἀποτελεῖ προϊόν μυθοπλασίας τοῦ διαχειριστῆ τῆς σελίδας.

Σκιὲς καὶ Θρύλοι τοῦ Μοριᾶ

Οἱ Βρυκόλακες τῆς Μάνης.

Στὴ Μάνη, ἐκεῖ ποὺ ἡ πέτρα στέκεται γυμνὴ καὶ ὁ ἀέρας κατεβαίνει ἀπὸ τὰ βουνὰ μὲ βοὴ βαριά, οἱ παλιοὶ δὲν μιλούσαν εὔκολα γιὰ τοὺς νεκρούς. Ὄχι γιατί τοὺς λησμονοῦσαν, μὰ γιατί ἤξεραν πὼς κάποιοι δὲν ἔφευγαν ποτὲ ἀληθινά.

Λένε πὼς στὰ χρόνια τὰ παλιά, τότε ποὺ τὰ πυργόσπιτα ἔστεκαν κλειστὰ καὶ τὰ σόγια κρατοῦσαν βεντέτες ποὺ δὲν σβήνανε, ὑπῆρχαν νεκροὶ ποὺ δὲν ἡσύχαζαν. Δὲν ἔλιωναν μέσα στὴ γῆ, δὲν γίνονταν χώμα ὅπως οἱ ἄλλοι. Τὸ κορμί τους βάραινε καὶ κράταγε, σὰν νὰ μὴν τοὺς δέχτηκε ἡ γῆ.

Δὲν τοὺς ἔλεγαν μὲ τ’ ὄνομά τους. Μονάχα ψιθύριζαν, βρυκόλακες.

Ἦταν, λέγανε, ψυχὲς ποὺ δὲν βρήκαν δρόμο. Ἄνθρωποι ποὺ πέθαναν μὲ ἁμαρτία βαριά, μὲ ὅρκο ἀσπασμένο, μὲ αἷμα ποὺ δὲν ξεπλύθηκε. Ἄλλοι ποὺ τοὺς βρῆκε θάνατος ἄδικος, χωρὶς κηδεία σωστὴ, χωρὶς λόγο παπᾶ. Καὶ ἄλλοι, χειρότερα, ποὺ τοὺς καταράστηκαν ζωντανοί.

Τὶς πρῶτες νύχτες δὲν φαίνονταν. Μονάχα σημάδια ἔδιναν.

Σκύλοι ποὺ οὔρλιαζαν πρὸς τὸ κενό.

Πόρτες ποὺ βάραιναν, σὰν νὰ τὶς ἔσπρωχνε χέρι ἀόρατο.

Καὶ ὁ ἀέρας, ποὺ μύριζε χώμα νωπὸ καὶ κάτι ἄλλο, σὰν σάρκα ποὺ δὲν ἔλιωσε.

Οἱ παλιοὶ καταλάβαιναν.

Τότε δὲν ἔμεναν ἄπραγοι.

Μαζεύονταν οἱ ἄντρες τοῦ σογιοῦ, νύχτα, χωρὶς φωνὲς. Ἔπαιρναν φτυάρια καὶ σιδερένια καρφιά, καὶ ἕνα παλούκι κομμένο ἀπὸ ἀγριελιά ἢ πουρνάρι. Ὁ παπᾶς προχωροῦσε μπροστά, κρατώντας θυμιατὸ καὶ σταυρό, μὰ τὰ λόγια του ἦταν χαμηλά, σχεδὸν πνιγμένα ἀπὸ τὸν ἀέρα.

Ἔφταναν στὸν τάφο καὶ ἔσκαβαν.

Ἡ γῆ δὲν ἦταν ποτὲ ἥσυχη ἐκεῖ. Βάραινε, σὰν νὰ κρατοῦσε μέσα της κάτι ποὺ δὲν ἤθελε νὰ φανερωθεῖ.

Καὶ ὅταν ἄνοιγε ὁ τάφος, δὲν ἔσκυβαν ὅλοι νὰ δουν.

Γιατί ὅσοι εἶδαν, δὲν ξέχασαν.

Τὸ σώμα δὲν εἶχε λιώσει. Τὰ μέλη κρατοῦσαν, καὶ τὸ δέρμα εἶχε χρώμα σκοτεινὸ, σὰν νὰ ἦταν ποτισμένο μὲ νύχτα. Τὰ μάτια, ἄλλοτε μισάνοιχτα, ἔμοιαζαν νὰ κοιτοῦν χωρὶς νὰ βλέπουν.

Καὶ λένε πὼς ὅταν τὸ φεγγάρι ἔπεφτε ἐπάνω τους, φαινόταν σὰν νὰ σαλεύει κάτι κάτω ἀπὸ τὸ δέρμα.

Τότε ἔκαναν ὅ,τι ἔπρεπε.

Κάρφωναν τὸ παλούκι στὸ στῆθος, βαθιὰ, μὲ χτύπημα βαρύ. Ὄχι μία φορά· ὅσες χρειαζόταν, ὥσπου νὰ σπάσει ὁ ἀέρας γύρω τους. Ἔπειτα ἔριχναν λάδι καὶ θειάφι, καὶ ἄναβαν φωτιά.

Δὲν ἔμεναν νὰ κοιτάξουν.

Μονάχα ὁ καπνὸς ἀνέβαινε, παχύς καὶ πικρός, καὶ ἡ μυρωδιὰ ἔμενε στὸν τόπο μέρες.

Μὰ ἀκόμα καὶ τότε, δὲν ἦταν βέβαιο.

Στὴ Μάνη λένε πὼς ἡ γῆ δὲν δέχεται εὔκολα οὔτε τοὺς ζωντανοὺς οὔτε τοὺς νεκρούς. Καὶ πὼς ὅ,τι ἔχει δεθεῖ μὲ ὅρκο ἢ μὲ αἷμα, δὲν λύνεται μὲ φωτιά μονάχα.

Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ κάποια χωριὰ, ὅταν πέφτει βαριὰ νύχτα καὶ ὁ ἀέρας σταματᾷ ξαφνικά, κλείνουν τὰ παράθυρα νωρίς καὶ δὲν ἀφήνουν τὴ φωτιὰ νὰ σβήσει.

Γιατί λένε πὼς ὑπάρχουν νύχτες ποὺ κάτι περπατᾷ ἀνάμεσα στὰ πυργόσπιτα.

Δὲν κάνει θόρυβο.

Δὲν ἀφήνει ἴχνη.

Μονάχα στέκεται.

Καὶ ὅποιος τὸ καταλάβει, δὲν βγαίνει νὰ δει.

Γιατί στὴ Μάνη ξέρουν.

Πὼς μερικοὶ νεκροὶ δὲν ζητοῦν μνήμη.

Ζητοῦν γυρισμό.

Τὸ παραπάνω κείμενο ἀποτελεῖ προϊόν μυθοπλασίας τοῦ διαχειριστῆ τῆς σελίδας.

Σκιὲς καὶ Θρύλοι τοῦ Μοριᾶ

Αποκαλυπτική Μελέτη : Η Μέσα Μάνη είναι η γενετική «χρονοκάψουλα» της Ευρώπης.

Νέα μελέτη έδειξε ότι οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης διατηρούν μοναδικά γενεαλογικά χαρακτηριστικά από την Εποχή του Χαλκού λόγω απομόνωσης.

Μια νέα διεθνής μελέτη αποκάλυψε ότι οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης αποτελούν μια μοναδική γενετική «νησίδα» στην Ευρώπη, διατηρώντας γενεαλογικές γραμμές που φτάνουν έως την Εποχή του Χαλκού. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Communications Biology» του ομίλου Nature.

Η μακραίωνη γεωγραφική απομόνωση της Μέσα Μάνης φαίνεται πως διατήρησε γενετικές γραμμές που ανιχνεύονται έως την Εποχή του Χαλκού, του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Η περιοχή, με τα άγρια βουνά, τις εντυπωσιακές ακτογραμμές και τους πέτρινους πύργους της, έχει εμπνεύσει προσωπικότητες όπως ο Ιούλιος Βερν και ο Πάτρικ Λι Φέρμορ.

Ο σκληροτράχηλος χαρακτήρας των Μανιατών και το αγωνιστικό τους πνεύμα διαμόρφωσαν μια κοινωνία που διατήρησε την αυτονομία της απέναντι σε κάθε κατακτητή, ενώ η συμβολή τους στην Επανάσταση του 1821 υπήρξε καθοριστική.

Η έρευνα και τα ευρήματα

Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Τελ Αβίβ, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Κέντρο Υγείας Αρεόπολης και τα εργαστήρια FamilyTreeDNA. Στόχος ήταν η διερεύνηση της καταγωγής του μανιάτικου πληθυσμού και η ανάδειξη παραδόσεων που κινδυνεύουν να χαθούν.

«Είναι μια περιοχή της στεριανής Ελλάδας που όμοιά της δεν υπάρχει. Θέλαμε να απαντήσουμε σε ιστορικά ερωτήματα και να δώσουμε φωνή σε παραδόσεις που χάνονται», δηλώνει ο επικεφαλής της έρευνας, Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και ερευνητής στα Πανεπιστήμια Οξφόρδης και Αθηνών.

Οι ερευνητές συνέλεξαν γενετικό υλικό από περισσότερους από 100 άνδρες κατοίκους της Μέσα Μάνης, το οποίο αναλύθηκε με σύγχρονες μοριακές τεχνικές και συγκρίθηκε με χιλιάδες αρχαία DNA και δεδομένα από 1,3 εκατομμύρια σύγχρονους ανθρώπους παγκοσμίως.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι Μέσα Μανιάτες συνιστούν μια γενετική «χρονοκάψουλα» της στεριανής Ελλάδας. Οι περισσότερες πατρικές γραμμές ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού, του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο, ενώ η γενετική τους ταυτότητα παρέμεινε ανεπηρέαστη από τις μετακινήσεις πληθυσμών μετά την πτώση της Ρώμης.

«Για τουλάχιστον 1.400 χρόνια οι Μέσα Μανιάτες ήταν εξαιρετικά απομονωμένοι· ίσως γι’ αυτό διατήρησαν έθιμα και αρχιτεκτονική που δεν υπάρχουν αλλού στην Ελλάδα», εξηγεί ο κ. Νταβράνογλου.

«Η γενετική δεν μας διαχωρίζει»

Ο ίδιος τονίζει ότι το DNA δεν καθορίζει την εθνική ταυτότητα. «Η ελληνικότητα είναι πολιτισμικό χαρακτηριστικό και όχι γενετικό», επισημαίνει, προσθέτοντας πως «η γενετική μάς φέρνει κοντά, δεν μας διαχωρίζει», καθώς όλοι οι άνθρωποι αποτελούν μείγμα διαφορετικών πληθυσμών.

Ένας κοινός πρόγονος

Η ανάλυση έδειξε ότι πάνω από το 50% των σημερινών ανδρών της Μέσα Μάνης κατάγεται από έναν κοινό πρόγονο του 7ου αιώνα μ.Χ. Το εύρημα υποδηλώνει ότι κάποια περίοδο ο πληθυσμός μειώθηκε δραματικά, πιθανόν λόγω πολέμων ή επιδημιών, και οι επιζώντες έμειναν απομονωμένοι για αιώνες.

Η μητρογραμμική καταγωγή παρουσιάζει διαφοροποιήσεις, δείχνοντας περιορισμένες επαφές με πληθυσμούς της ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου, της δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής. Τα στοιχεία αυτά συνάδουν με μια έντονα πατριαρχική κοινωνία, όπου οι άνδρες έμεναν στον τόπο τους, ενώ λίγες ξένες γυναίκες ενσωματώνονταν στην κοινότητα.

«Το γόνιμο χώμα δεν βγάζει εύκολα ήρωες»

Η έρευνα συνδυάστηκε με ιστορικά αρχεία και συνεντεύξεις ηλικιωμένων κατοίκων. Ο ζωγράφος και λογοτέχνης Μιχάλης Κάσσης σημειώνει: «Ο τόπος ήταν αμείλικτα δύσκολος ακόμη και για τους κατοίκους του… Το αφράτο και γόνιμο χώμα δεν βγάζει εύκολα ήρωες».

Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Δρ Ανάργυρο Μαριόλη, διευθυντή του Κέντρου Υγείας Αρεόπολης, ώστε να εκπροσωπηθούν όλα τα γένη και οι οικισμοί της περιοχής. «Πολλές προφορικές παραδόσεις κοινής καταγωγής επιβεβαιώνονται πλέον γενετικά», αναφέρει ο ερευνητής Αθανάσιος Κοφινάκος.

Ο Δρ Μαριόλης προσθέτει: «Η μελέτη αυτή δίνει φωνή στις ιστορίες των προγόνων μας. Ως Μέσα Μανιάτης, εύχομαι οι πρόγονοί μου να γνώριζαν πως οι παραδόσεις τους επιβεβαιώνονται από τη γενετική επιστήμη».

Αναζήτηση γενετικών ασθενειών

Η επιστημονική ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει την έρευνα, εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, με στόχο τη μελέτη πιθανών γενετικών αιτίων ασθενειών του τοπικού πληθυσμού. Ο καθηγητής Ιατρικής Θεόδωρος Μαριόλης-Σαψάκος επισημαίνει ότι η περαιτέρω ανάλυση γενετικών δεικτών θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της υγείας των κατοίκων.

Η Δρ Παναγιώτα Σουλιώτη προσθέτει πως «το παράδειγμα της Μέσα Μάνης μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για ανάλογες μελέτες σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, συμβάλλοντας τόσο στην κατανόηση του παρελθόντος όσο και στην προαγωγή της δημόσιας υγείας».

Τὸ Τριώδιο στὴ Μάνη.

Ἀνοίγει τὸ Τριώδιο, ὅπως λέμε, καὶ στὴ Μάνη δὲν ἀνοίγει μὲ φωνὲς καὶ γέλια, ἀνοίγει χαμηλόφωνα, σὰν παλιὸ θυρόφυλλο ποὺ τρίζει στὸν βοριά. Εἶναι ὁ καιρὸς ποὺ ὁ κόσμος στέκεται ἀνάμεσα, οὔτε χειμώνας, οὔτε ἄνοιξη, οὔτε ζωή μονάχα, οὔτε θάνατος. Ἕνας καιρὸς ποὺ τὰ σύνορα λεπταίνουν.

Στὴ Μάνη δὲν ἦταν ποτέ καιρὸς γιὰ μασκαρέματα. Οὔτε προσωπεῖα, οὔτε φανταχτερὰ ρούχα. Ὁ ἄνθρωπος ἐδῶ δὲν κρύβεται, κουβαλᾷ τὸ πρόσωπό του ὅπως κουβαλᾷ τὸ ὄνομά του καὶ τοὺς νεκρούς του. Λέγαν οἱ παλιοὶ πὼς τὸ Τριώδιο ἀνοίγει, μὰ τὸ στόμα πρέπει νὰ κλείνει, νὰ μὴν ξεστομίζεις λόγια ἀσκόπως, νὰ μὴν προκαλεῖς τὰ ἀόρατα.

Γιατὶ αὐτὲς τὶς μέρες, ἔλεγαν, οἱ ψυχὲς ἀνεβαίνουν. Βγαίνουν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς γῆς, ἀπὸ τὰ ξεροχώραφα καὶ τὰ μνήματα, καὶ περπατοῦν ἀνάμεσα στὰ σπίτια. Γι’ αὐτὸ τὰ Ψυχοσάββατα εἶναι ἱερά. Βράζουν κόλλυβα μὲ σιτάρι καὶ ῥόδι, μὲ ὅ,τι δίνει ἡ γῆ, καὶ τὰ πηγαίνουν στὴν ἐκκλησιὰ ἢ στὸ κοιμητήρι. Διαβάζουν τὰ ὀνόματα ἕνα-ἕνα, μὴν ξεχαστεῖ κανείς. Γιατὶ ὁ ξεχασμένος νεκρὸς γυρίζει βαριὰ στὸν κόσμο.

Κι ὅταν πέσει ἡ νύχτα, δὲν κάνει θόρυβο τὸ σπίτι. Δὲν γελᾶς δυνατά, δὲν τραγουδᾶς ἄσκοπα. Ἄκου. Μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ ἀέρας στὰ λιόδεντρα· μπορεῖ καὶ τὰ βήματα ἐκείνων ποὺ ἦρθαν νὰ δοῦν ἂν τοὺς θυμᾶσαι.

Τότε εἶναι ποὺ ἀκούγονται τὰ μοιρολόγια. Ὄχι μονάχα στὴν κηδεία, τὰ μοιρολόγια στὴ Μάνη εἶναι λόγος ζωντανός, παλιὸς ὅσο καὶ ἡ πέτρα. Δὲν γράφονται, δὲν μαθαίνονται, γεννιοῦνται τὴν ὥρα ποὺ τὰ χρειάζεται ἡ ψυχή. Περνοῦν ἀπὸ στόμα σὲ στόμα, ἀπὸ μάνα σὲ κόρη, καὶ κρατοῦν μέσα τους τὴ μνήμη τοῦ γένους.

Οἱ γυναῖκες τὰ λένε χαμηλά, σχεδὸν ψιθυριστά, μὲ φωνὴ ποὺ τρέμει καὶ ἀνεβοκατεβαίνει σὰν κύμα. Δὲν μοιρολογοῦν μονάχα τὸν θάνατο, μοιρολογοῦν τὴ ζωή ποὺ κόπηκε, τὴν ἀδικία, τὸν πόλεμο, τὴν ξενιτειά. Κάθε στίχος εἶναι καὶ μία πληγή, κάθε λέξη καὶ μία ὁμολογία.

Στὶς μέρες τοῦ Τριωδίου, τὰ μοιρολόγια ἀλλάζουν βάρος. Δὲν ἀπευθύνονται σ’ ἕναν μονάχα νεκρό, ἀλλὰ σὲ ὅλους. Εἶναι σὰν κάλεσμα, ἕνα χαμηλὸ τραπέζι στὸ κατώφλι τοῦ σπιτιοῦ, ὅπου μπορεῖ νὰ καθίσουν γιὰ λίγο οἱ ἀπόντες. Μὲ τὸ μοιρολόγι, τοὺς θυμᾶσαι ἕναν-ἕναν, τοὺς δίνεις φωνὴ γιὰ νὰ μὴν χαθοῦν στὴ σιωπή.

Γι’ αὐτὸ καὶ λέγαν οἱ παλιοὶ πὼς ὅποιος ξέρει νὰ μοιρολογᾷ, κρατᾷ δεσμοὺς μὲ τὸν κάτω κόσμο. Τὸ μοιρολόγι εἶναι γέφυρα, ἀπὸ τοὺς ζωντανοὺς πρὸς τοὺς νεκρούς καὶ πίσω. Εἶναι σὰν νὰ καλᾶς τὸν νεκρὸ νὰ καθίσει γιὰ λίγο στὸ κατώφλι.

Οὔτε στὸ φαΐ ὑπῆρχε ὑπερβολή. Ἡ Ἀποκριὰ περνοῦσε λιτή. Λίγο τυρί, λίγες πίτες τὴν Τυρινή, καὶ ὕστερα σιγὰ-σιγὰ ἡ ἀποχή. Τὸ σῶμα ἔπρεπε νὰ καθαρίσει, γιὰ νὰ ἀντέξει τὸ βάρος τοῦ καιροῦ.

Κάτω ἀπὸ τὸν σταυρὸ ὅμως, παλιοὶ λέγαν πὼς ζοῦν πράγματα ἀρχαιότερα. Πρὶν τὴν ἐκκλησιά, πρὶν τὸ ψαλτήρι. Ἡ γῆ ποὺ ἀνοίγει, ὁ σπόρος ποὺ πεθαίνει γιὰ νὰ ξαναγεννηθεῖ, οἱ ψυχὲς ποὺ ζητοῦν μνήμη. Τὸ Τριώδιο στὴ Μάνη εἶναι ἕνα πέρασμα. Ἄμα τὸ διαβῇς ἀπρόσεκτα, σὲ τραβᾷ πίσω.

Γι’ αὐτὸ οἱ παλιοὶ στέκονταν μὲ σεβασμό. Γιατὶ ἤξεραν, αὐτὲς τὶς μέρες δὲν ἀποκριόμαστε, θυμόμαστε.

Σκιὲς καὶ Θρύλοι τοῦ Μοριᾶ