Όμορφη Μάνη - Νοσταλγικές εικόνες από την παλιά Μάνη.

Mια εικόνα λένε , χίλιες λέξεις!!

Με την βοήθεια του εντυπωσιακού λευκώματος του Γ. Βουρλίτη ( "Εικονοβίβλος της Μάνης" Εκδόσεις Γ. Δημακόγιαννη "Αδούλωτη Μάνη) , λίγες εικόνες ρετρό μιας

Μάνης περίπου του 50΄ τότε που εξέλειπαν οι σημερινές ανέσεις και η γη φτωχή μεν , αλλά διαρκώς καλλιεργήσιμη κάτω από σκληρές συνθήκες από τους προγόνους μας που καψαλισμένοι από τον ήλιο και κατακόκκινοι έβγαζαν τα προς το ζην για να θρέψουν την οικογένεια τους. Κι όμως επιβίωσαν .....

Πάλυρος

Παρά τρίχα

Άγιος Νικόλαος στο Γέρμα

Παιδιά στο Γερολιμένα

Γυναίκα στην Αρεόπολη

Κυπάρισσος

Κοίτα

Έλα γρήγορα μωρή

Γύθειο Πάνω δρόμος

Παλιά Μάνη: Πόσοι από όλους οι οποίοι έχουμε γεννηθεί, μεγαλώσει ή διατηρούμε ρίζες με αυτόν τον εκπληκτικό τόπο δεν νοσταλγούμε κάποιους παλιούς μανιάτες τους οποίους θυμόμαστε με νοσταλγία;

Και αν ο πολιτισμός σε συνδυασμό με την τεχνολογία εξελίσσονται οι παλαιότεροι από εμάς νοσταλγούμε κάτι από την Παλιά Μάνη.

Με την βοήθεια της τεχνολογίας είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας παρουσιάσουμε ένα λεύκωμα, κατ΄εμάς ανεκτίμητης αξίας δημιουργία του Γιάννη Βουρλίτη σε εκδόσεις Αδούλωτη Μάνη του Γεωργίου Π. Δημακόγιαννη και το οποίο ολόκληρο μπορεί να προμηθευτεί κάποιος από το Βιβλιοπωλείο "Αδούλωτη Μάνη" στην Αρεόπολη. Το Λεύκωμα- αποσπάσματα τα οποία δημοσιεύουμε- ονομάζεται " Εικονοβίβλος της Μάνης" . Νοσταλγικές στιγμές αλλά και άγνωστες πτυχές της Παλιάς Μάνης  παρουσιάζονται με την δύναμη της φωτογραφίας  στο παρακάτω slideshow. Πληροφορίες για αγορά του εκπληκτικού λευκώματος εδώ :

Αδούλωτη Μάνη

Ανατρέχοντας στα βιβλία που διαθέτω -που αφορούν την Μάνη- και που για εμένα αποτελούν πηγή γνώσης για τον αγαπημένο μου τόπο, η ματιά μου έπεσε σε ένα μεγάλο αριστουργηματικά φιλοτεχνημένο βιβλίο . Ονομάζεται "Εικονοβίβλος της Μάνης" η έκδοση του οποίου ανήκει στην Αδούλωτη Μάνη" του κου Γιώργου Δημακόγιαννη. Σε αυτό το μεγάλο καλοντυμένο βιβλίο υπάρχουν δεκάδες ασπρόμαυρες φωτογραφίες μιας παλιάς αλησμόνητης  αλλά και νοσταλγικής πλέον για τους ντόπιους, Μάνης.

Το εκπληκτικό φωτογραφικό υλικό δημιουργήθηκε από τον Γιάννη Βουρλιώτη ,η καταγωγή του οποίου είναι το Γύθειο.

  Με τον φωτογραφικό του φακό κυριολεκτικά όργωσε ολόκληρη τη Μάνη και το αποτέλεσμα υπήρξε εκπληκτικό. Ανέδειξε μέσα από δεκάδες φωτογραφίες την ιστορία και την παράδοση αυτού του τόπου. , σε μια εποχή που η πρόοδος και η τεχνολογία φάνταζε ένα άπιαστο όνειρο.

Ο ποιητής μας Νικηφόρος Βρεττάκος μεταξύ άλλων ανέφερε για τον Γιάννη Βουρλίτη:

"Ο Βουρλίτης κάνει ποίηση και ιστορία. Η αληθινή τέχνη ξεκινάει από την αγάπη στο αντικείμενο της και ο καλλιτέχνης αγκαλιάζει τη Μάνη με πάθος, θα τον έλεγα ένα σπάνιο λουλούδι της μικρής αυτής πατρίδας"

Ο Δημοσιογράφος Ηλίας Καλαποθαράκος αναφέρει :

" Η προσφορά σας για την περιοχή και την ιστορία είναι τεράστια".

Ο ίδιος ο Γιάννης Βουρλίτης αναφέρει μεταξύ άλλων στο βιβλίο του:

   "Μετά από 54 χρόνια επίπονης και συνεχούς δουλειάς αλλά και προσφοράς σε αυτό τον τόπο , τη Μάνη, που υπήρξε η κιβωτός της Ελληνικής Ελευθερίας, έφτασε η στιγμή της ολοκλήρωσης αλλά και της εκπλήρωσης του χρέους μου σαν γνήσιου τέκνου και καλλιτέχνη αυτής της γης (...). Μέσα από 27 φωτογραφικές και ζωγραφικές εκθέσεις-μη κερδοσκοπικές- που παρουσίασα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό γι αυτή τη μικρή μα τόσο σημαντική πατρίδα, βγαίνει μια κραυγή , ένα κάλεσμα και μια αγωνία ευθύνης για κάθε Μανιάτη, κάθε Έλληνα και προπάντων για το ίδιο το κράτος.

Να δει, να προσέξει, μα πλησιάσει αυτό το δρόμο του πρωτόγνωρου κάλλους με το σεμνό του μεγαλείο και το πλήθος των καλλιτεχνικών θησαυρών.

Είναι επιτέλους η ώρα να παρθεί ένα ειδικό βάρος ευθύνης και φροντίδας για τη διάσωση της μοναδικής , της ανεπανάληπτης φυσιογνωμίας αυτού του τόπου."

     Εμείς παίρνοντας έναν μικρό , είναι αλήθεια, αριθμό φωτογραφιών από το υπέροχο αυτό άλμπουμ δημιουργήσαμε ένα βίντεο , έτσι ώστε οι παλαιότεροι να θυμηθούν , αλλά και οι νεότεροι να γνωρίσουν την παλιά Μάνη που φτωχή και απόμακρη από την συνεχή  εξέλιξη δεν πτοήθηκε αλλά κράτησε ψηλά την σημαία της Πατρίδας, της Θρησκείας αλλά και της Οικογένειας. Αρετές που δυστυχώς με την έλευση της παγκοσμιοποίησης και της νέας τάξης πραγμάτων τείνουν να εξαλειφθούν αν δεν έχει συμβεί ακόμα!!

Δείτε το:

Όμορφη Μάνη

Όμορφη Μάνη - Επίσκεψη στο χωριό που μεγάλωσα!

Κηπούλα

  Μετά από τόσα χρόνια μακριά από την πατρίδα- καθώς τα δύσκολα χρόνια της δεκαετίας του 60΄ μαζί με πολλούς άλλους πατριώτες φύγαμε για το εξωτερικό προκειμένου να βρούμε καλύτερες ημέρες -αποφάσισα να επιστρέψω πατώντας τα άγια χώματα της χώρας μου.

  Μακρύ το ταξίδι , αλλά άξιζε τον κόπο.

    Η διαμονή μου στην πρωτεύουσα ήταν σύντομη , διότι λαχταρούσα μετά από τόσα χρόνια, δεκαετίες ολόκληρες , να κατέβω στην ιδιαίτερη πατρίδα μου τη Μάνη.

Ο δρόμος είχε αλλάξει πολύ. Οι απότομες ανηφοριές και κατηφοριές δίπλα από τους απόκρημνους και επιβλητικούς γκρεμούς , είχαν εξαφανιστεί στο πέρασμα μου και την θέση τους είχε πάρει ένας μεγάλος ασφαλής δρόμος όπου με έφερνε αρκετή ώρα πιο κοντά στον προορισμό μου.

Μια στάση στο Γύθειο έκανα και ομολογώ ότι δεν απείχε πολύ, όπως το γνώριζα. Ακουμπισμένο στα καταγάλανα νερά του Λακωνικού κόλπου, με τα σπιτάκια του να κρέμονται στην πλαγιά του βουνού σαν σπόροι από δέντρα , αμφιθεατρικά κτισμένα , μου έφεραν στο νου παιδάκι όταν ήμουν που το χάζευα καθώς είχε την μοναδικότητα να  παντρεύει το βουνό με την θάλασσα, δημιουργώντας ένα μαγευτικό δίδυμο.Ανατολικά απλώνονταν ο Λακωνικός κόλπος και στο βάθος του ίσα που φαίνονταν το Ελαφονήσι αλλά και το Τσιρίγο.Οι αναμνήσεις πολλές , τότε που με το λεωφορείο καθώς κατεβαίναμε  με την μανούλα μου μετά από ένα ατέλειωτο ταξίδι  ψάχναμε εδώ στο Γύθειο να βρούμε λούπινα.

  Φτάνοντας στην Αρεόπολη , αρκετά έχουν αλλάξει. Η Αρεόπολη δεν θυμίζει τίποτε από την ιστορική μα και φυσική έδρα της Ελληνικής Εξέγερσης του 1821. Τότε που με πρωτοστάτη τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη , οι Μανιάτες έδωσαν όρκο τιμής την 17η Μαρτίου 1821 στην ομώνυμη πλατεία και στον Ιερό Ναό των Ταξιαρχών , ξεκινώντας ουσιαστικά την Ελληνική Επανάσταση δίνοντας  φτερά και αέρα νίκης σε όλη την υπόλοιπη Τουρκοκρατούμενη χώρα μας.

 Σήμερα η Αρεόπολη έχει γίνει τόπος τουριστικός , διατηρώντας βέβαια την παράδοση της και κατακλύζεται κάθε καλοκαίρι από χιλιάδες κόσμου.

   Κάνοντας μερικά χιλιόμετρα ακόμη, έμελλε να φτάσω στο χωριό μου.

Η καρδιά μου ένιωσα να χτυπά δυνατά.Παντού σιωπή. Κάποιο σπουργιτάκι που ακούγονταν στο βάθος και ένα χλιαρό αεράκι έσπαγαν την βουβαμάρα. Οι περισσότεροι πύργοι μισογκρεμισμένοι, άδειοι και ψυχροί. Η ζωή εδώ μοιάζει να έχει σταματήσει. Κι όμως στην πλατεία του χωριού μου θυμάμαι παιδάκι καθώς ήμουν μόνο φωνές ακούγονταν. Τρέχαμε , παίζαμε είτε κρυφτό, είτε άλλα παιχνίδια και περιμέναμε να βραδιάσει. Τότε ήταν που πηγαίναμε στην ρούγα και ακούγαμε τις ιστορίες των μεγάλων ανθρώπων που άλλοτε μας τρόμαζαν και άλλοτε μας έκαναν και γελούσαμε.

Γραφικοί οι ίδιοι με κάτι μεγάλα καπέλα, καψαλισμένοι στα πρόσωπα τους  από τον ήλιο στο χωράφι , άντεχαν να κάτσουν μέχρι αργά για να μας διασκεδάσουν.Όταν η νύχτα άπλωνε το πέπλο της βαριά, εμείς τα παιδάκια πηγαίναμε σε αυτές τις χαμηλές καμάρες και με το φως των κεριών τρώγαμε το βραδινό πηγαίνοντας μετά κατευθείαν για ύπνο.

Η μάνα φρόντιζε τα πάντα. Στη μικρή χαμηλή κουζίνα της έφτιαχνε στο τσουκάλι το φαγητό μας, ο πατέρας είχε φροντίσει από νωρίς να φέρει νερό από τη στέρνα μήπως και διψάσουμε και όλα κυλούσαν όμορφα.Στη διάρκεια της νύχτας κάποια λυχναράκια που φαίνονταν πίσω από τα μικροσκοπικά παραθυράκια των θεόρατων πύργων έδειχναν ότι υπάρχει ζωή στο χωριό.

Ένα δάκρυ κύλησε από τα μάτια μου. Όλα έχουν αλλάξει πια. Κανείς δεν βρέθηκε να μας υποδεχθεί.Τα περισσότερα σπίτια ερμητικά κλειστά.Σε κάποια οι ξύλινες πόρτες έχουν σαπίσει!! Η ρούγα έχοντας καλυφθεί με σωρούς από χόρτα μένει σιωπηλή.Κανείς δεν κυκλοφορεί πια.

Οι άνθρωποι άλλοι έφυγαν από αυτόν τον κόσμο και άλλοι φεύγοντας για τις μεγάλες πόλεις-όπως κι εγώ- , άφησαν εδώ μόνο τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής.

  Το κελάηδημα από το σπουργίτι ξαφνικά με ενοχλεί, ενώ το αεράκι που φυσά το πρόσωπο μου αρχίζει και με τρομάζει....

   Η επίσκεψη μου τελειώνει με το πέρασμα από το νεκροταφείο αφήνοντας ένα φόρο τιμής στους δικούς μου και ο δρόμος της επιστροφής μοιάζει πλέον επιτακτικός.

     Σε λίγο θα νυχτώσει , το σπουργιτάκι θα φωλιάσει σε κάποιο κορμό αφήνοντας πίσω του μια απέραντη σιωπή ,στο έτσι κι αλλιώς βουβό χωριό μου.

Οι τύψεις μου , που έμελλε να είμαι ένας από εκείνους που το άφησα να καταλήξει έτσι, ήδη με στοιχειώνουν......

Όμορφη Μάνη

Όμορφη Μάνη - Παραδοσιακές Μανιάτικες συνταγές της γιαγιάς

Aνατολική και Δυτική, Μέσα Μάνη και Έξω Μάνη. Το νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας που καταλήγει στο Ακροταίναρο. Η Βάθεια με τα επιβλητικά πυργόσπιτα, η Κοίτα, ο Πύρριχος ή Κάβαλος, η Κοκκάλα και το μαγευτικό Μαρμάρι.

Τόπος που μυρίζει σπάκα, δηλαδή φασκόμηλο, απ’άκρη σ’άκρη. Από το όρος του Σαγγιά μέχρι και τις αλυκές στην Αρφίγκια, από τον Ταΰγετο μέχρι τον Γερολιμένα.

Η Μάνη πολυπρόσωπη, πολλές φορές αντιφατική μα πάντα γοητευτική. Μάνη του βουνού και Μάνη της θάλασσας. Μάνη λιόφυτη και Μάνη πετροσπαρμένη.  Μάνη Αποσκιερή - Μάνη Προσηλιακή.

Αποσκιερή γιατί σκιάζει στη Δύση του ηλίου, δηλαδή η πλευρά που βλέπει προς τον Μεσσηνιακό κόλπο, ενώ Προσηλιακή, ό,τι φωτίζει η ανατολή του ήλιου, η πλευρά που βλέπει τον Λακωνικό κόλπο. Άλλος τόπος ο ένας, άλλος ο άλλος. Το μέλι που είχαν στην Προσηλιακή, στην Αποσκιερή δεν το είχαν. Η Μέσα Μάνη  άγονη γη, άνυδρη, με ελάχιστη παραγωγή. Η Έξω Μάνη είχε αφθονία σε ελαιόλαδο, κτηνοτροφικά αγαθά και ποικιλία σε εσπεριδοειδή.

Η παραδοσιακή μαγειρική ήταν λιτή, εξαρτημένη από τα ελάχιστα προϊόντα που έβγαζε ο τόπος. Αξιοποιούσαν τα πάντα ακόμα και τα φύλλα της φραγκοσυκιάς. Για τους παλιούς Μανιάτες το φύλλο της φραγκοσυκιάς, όσο ήταν τρυφερό και πριν βγάλει αγκάθια, ήταν λιχουδιά. Το άνοιγαν στη μέση, το έψηναν και το έτρωγαν σαν γλυκό πιτάκι. Ο τόπος έβγαζε επίσης λούπινα, τα πικρά όσπρια, κουκιά και φακές. Τα όσπρια, για να τα νοστιμίσουν, τα έκαναν με άγρια μυριστικά χόρτα. Μυρίζει ο τόπος μαράθια, άγρια πράσα και παπαρούνες.

Ψάρια είχαν αρκετά, μικρού μεγέθους, από την τοπική αλιεία, τα οποία πάστωναν για να τα συντηρήσουν. Το κρέας τους ήταν πρωτίστως το χοιρινό, τα πουλερικά, αλλά και το κυνήγι. Με λιγοστά ντόπια στάρια έφτιαχναν το αλεύρι. Το «σκυλόψωμο», ένα είδος ψωμιού με πολύ πίτυρο και λίγο αλεύρι, μαζί με λίγες ελιές και τσάι από φασκόμηλο ήταν το φαγητό που έτρεφε τους βοσκούς στα ορεινά.

Πάνω από όλα είχαν το ελαιόλαδο. Το ντόπιο λάδι ήταν και είναι σήμα κατατεθέν. Δεν το χρησιμοποιούσαν μόνο για να μαγειρέψουν, αλλά και για να συντηρήσουν τροφές. Μισό χρόνο μπορεί να κρατούσαν το τηγανητό μοσχάρι μέσα στο ελαιόλαδο. Οι Μανιάτες ακόμη και τους κουραμπιέδες λαδένιους τους κάνουν μέχρι σήμερα.

Γήινη και απλή η μαγειρική τους. Ένα πορτοκάλι το έκαναν σαλάτα με κρεμμύδι και ελιές. Λίγο παστό ή σύγκλινο, μία χορτόπιτα, ένα κομμάτι ψωμί με λίγο λάδι, έδιναν λύση για το φαγητό της ημέρας. Αυτές τις γεύσεις και άλλες πολλές, όλες από το παρελθόν του τόπου, θα συναντήσετε ταξιδεύοντας στον τόπο τούτο.

Η Μάνη φημίζεται για τις μικρές τηγανιτές λιχουδιές γλυκές ή αλμυρές, φτιαγμένες από ζύμη. Τηγανισμένες σε μπόλικο ελαιόλαδο χρυσαφένιες και πολύ – πολύ νόστιμες.

Πιταράκια: Κομμάτια φύλλου τηγανισμένα σε μπόλικο ελαιόλαδο. Χρυσαφένιες και πεντανόστιμες, τραβηχτές παραδοσιακές πιτούλες, τηγανιτές που πήραν το όνομά τους επειδή τραβάνε τις άκρες της ζύμης την ώρα που τις ρίχνουν στο τηγάνι. Γίνονται από την ζύμη του ψωμιού.

Δίπλες: Ξακουστές  για κεράσματα σε γιορτές, γάμους, γεννήσεις συμβολίζουν την χαρά και την αφθονία. Φτιαγμένες με αφράτη ζύμη (αλεύρι και αυγό) μέλι, κανέλα και χοντροτριμμένα καρύδια.

 

Λαλάγγια ή Τηγανίδες: Τηγανιτή ζύμη που έφτιαχναν εθιμικά δύο φορές το χρόνο (Χριστούγεννα – Φώτων). Σήμερα τις βρίσκετε σχεδόν παντού. Η ουδέτερη γεύση τους δίνει την δυνατότητα αλμυρού ή γλυκού. Αλμυρού πασπαλισμένο με  τριμμένη φέτα ή ξηρή μυζήθρα, γλυκού με μαρμελάδες ή μέλι.

Γαλόπιτα (γαλατόπιτα): Η γλυκιά πίτα που συνήθιζαν να φτιάχνουν το Πάσχα με γάλα και αλεύρι και αυγά τυλιγμένα σε χειροποίητο φύλλο, αρωματισμένη με μπόλικη κανέλα.

Τυρόπιτα: Ξεσκέπαστη με φρέσκο τυρί και άνηθο. Έχει μόνο ένα φύλλο κάτω, επάνω μένει ανοιχτή. Την έφτιαχναν κυρίως το Πάσχα, κάτι που συνηθίζεται έως και σήμερα.

Σαρακηνικό: Σγουρός, χριστάγκαθο, γαλατσίδα, καυκαλίθρες, γκοτζίννες σκατζίκι, αγριόπρασα, κρεμμύδια κ.ά., είναι τ’αγριόχορτα που χρησιμοποιούν οι Μανιάτισσες για να φτιάξουν χορτόπιτες, πιτάκια, λαχανόριζο. Τα αγριόπρασα τα μαγειρεύουν με κρέας, όσπρια, καθώς και τα φασόλια γιαχνί με καυκαλήθρα κ.ά.

Κρεμμύδες: Αγριόχορτο που βρίσκεται μόνο στα  χωριά  Δρυ και Κιππούλα κατά κύριο λόγο. Μοιάζει με φύλλο χλωρού σκόρδου και έχει γεύση και μυρωδιά κρεμμυδιού εξ ού και το όνομά του. Το κάνουν πίτα και πιτάκια. Δοκιμάστε τα κρεμμυδοπιτάρια του χωριού Δρυ.

Μαράθια: Ο άνηθος και τα μάραθα στην Αρεόπολη, κυρίαρχα μυρωδικά στην μανιάτικη κουζίνα. Εμπλουτίζουν τα φαγητά με το φινετσάτο άρωμά τους.

Λαχανικά: Τα φαγητά στο παρελθόν μαγειρεύονταν μόνο με χόρτα και εσπεριδοειδή μια και δεν είχαν γνωρίσει τις ντομάτες. Όταν ήλθαν στην περιοχή τις πρόσθεσαν στα φαγητά και στις σαλάτες, στους καγιανάδες, στο μπαρδουνιώτικο κόκορα, το λείο με χόντρο και πολλά άλλα. Ακόμα έριξαν χυμό ντομάτας σε σάλτσες με λεμόνι ή αυγολέμονο, ντολμάδες αυγολέμονο κοκκινιστοί, ρεγάλι κοκκινιστή μαγειρίτσα, χοιρινό φρικασέ κ.ά.

Κόκκορα μπαρδουνιώτικο: Προέρχεται από την περιοχή των Μπαρδουνίων. Χαρακτηριστικό της είναι το τυρί, σφέλα ή το φρεσκοπηγμένο δικής τους παραγωγής. Μπαίνει λίγο πριν το τέλος του μαγειρέματος. Το φαγητό αυτό το έτρωγαν τις γιορτές και τις Κυριακές.

Λείο με χόντρο: Το φαγητό αυτό συνηθίζεται σε θρησκευτικές γιορτές ενώ πριν από μερικά χρόνια το έφτιαχναν για γάμους. Στην Δυτική Μάνη το έκαναν με γίδα κοκκινιστή, ανακατεμένη στο καζάνι με τον χόντρο. Γίνεται ακόμα με αρνίσια ή κατσικίσια συκωταριά.

Χοιρινό με σέλινο φρικασέ: Παραδοσιακό φαγητό που έφτιαχναν και συνεχίζουν να φτιάχνουν έως σήμερα τα Χριστούγεννα από κομμάτια συνήθως από σπάλα οικόσιτου χοίρου.

Ορτύκια: Παστά, μαγειρευτά σε πίτα. Αγαπημένος μεζές που τον διατηρούσαν έως και δύο χρόνια μέσα στη γλίνα, αφού τα είχαν παστώσει. Τα έπιαναν στον Όρμο της προσήλιας Μάνης, Πόρτο Κάγιο όταν κοπάδια ορτυκιών και άλλων πουλιών ερχόντουσαν και έφευγαν. Τα έφτιαχναν κοκκινιστά με ρύζι ή τραχανά. Με τα εντόσθια τους έφτιαχναν πασπαλά. Μοναδικής έμπνευσης ήταν η πίττα της Μέσα Μάνης το λεγόμενο Κουζούνι με ορτύκια, ντομάτα, κρεμμύδι σε χειροποίητο φύλλο. Τις τσίχλες τις έκαναν βραστές με πορτοκάλι ή ψητές.

Σύγκλινο: Κάθε σπίτι είχε τα δικά του χοιρινά που εξασφάλιζαν στις οικογένειες το κρέας της χρονιάς. Τα έσφαζαν τα Χριστούγεννα και αξιοποιούσαν κάθε κομμάτι του. Μέρος από το μπούτι γινόταν σύγκλινο. Αφαιρούσαν το κόκαλο έριχναν αλάτι και το πάστωναν. Μετά το κρεμούσαν για να στραγγίξει και το κάπνιζαν πάνω από φασκόμηλα ή κέδρο ή σχίνο, ώρες ολόκληρες. Έκοβαν το κρέας σε κομμάτια και τσιγάριζαν το λίπος, έβαζαν μέσα το καπνιστό χοιρινό και το διατηρούσαν σε πήλινα δοχεία. Έπαιρναν το κομμάτι και το μαγείρευαν το έβαζαν στα λαδερά, στον καγιανά, το έφτιαχναν με αυγά ή με τραχανά. Το έψηναν κομμένο σε κομμάτια στο τηγάνι με λίγο λάδι.

Οματιές ή ματιές: Το χοιρινό έντερο γεμιστό. Χοιρινή συκωταριά ψιλοκομμένη με ρύζι και τσιγαριστά χόρτα, σκόρδο και κρεμμύδι.

Πασπαλά: Αλευρένια κρέμα, με τα εντόσθια και τα ξίγκια που τα τσιγάριζαν και με τις τσιγαρίδες έκαναν τον πασπαλά.

Μακαρονάδα τσουχτή: Φαγητό της Αποκριάς με χειροποίητα χοντρά μακαρόνια ανακατεμένα με ξερή μυζήθρα «καμένα» σε ελαιόλαδο. Σερβιρισμένα με τηγανητό αυγό.

Αφρίνα: Αφράλατο ή αφράλατσο το άλας της γης της Μάνης. Το γευστικό  αλάτι που παράγεται έως και σήμερα στη Μάνη γίνεται με τον παραδοσιακό τρόπο. Είναι αγνό απόσταγμα της φύσης, φτιαγμένο από το νερό της θάλασσας, τον ήλιο και τον αέρα. Έχει γεύση και άρωμα και συλλέγεται από τις πέτρινες δεξαμενές.

Καλή σας όρεξη!!!

Όμορφη Μάνη

Όμορφη Μάνη - Το μέρος τ’ ανατολικό λέγεται Κάτω Μάνη τα άλλα δύο τα δυτικά Έξω και Μέσα Μάνη

Ποίημα του Νικήτα Νηφάκου για την τοπογραφία της Μάνης

Μεγάλο βουνό ευρίσκεται επάνω  εις τον Μορία

όπου το ονομάζουσι τον Μακρυνόν Ηλίαν.

Ταύγετο τον έλεγαν οι παλαιοί Σπαρτιάται

κι Ηλίαν τονε λέγουσιν οι σημερινοί Μανιάται.

Είναι και άλλα περισσά βουνά μικρότερά του

από τον κάβο Ματαπά έως εκεί κοντά του.

Σ΄αυτά τα όρη φύγανε οι μαύροι Σπαρτιάται

και είναι αυτοί που λέγονται την σήμερον Μανιάται.

Για να φυλάξουν την ζωήν και την ελευθερία

έκτισαν χώρες στα βουνά και περισσά χωρία.

Δεν ήταν φυσικό σ΄αυτούς να γίνουν σκλάβοι, δούλοι,

αλλά να είν΄ελεύθεροι, γιατί δεν ήταν μούλοι.

Γιατί ήταν Σπάρτης γνήσια παιδιά τα καημένα

κι ελεύθερα γεννήματα και μαχομαθημένα.

Για τούτο χώρες έκτισαν στα όρη και χωρία

να ζουν έως την σήμερον εις την ελευθερία.

Ετούτων εγώ βούλομαι να γράψω ιστορίαν

τις χώρες και τα ήθη τους, ιντράδες και χωρία.

Επτά και δέκα και εκατό είν όλα τα χωρία

όπου κρατούσι τ΄ άρματα και την ελευθερία.

Το μέρος τ΄ανατολικόν λέγεται Κάτω Μάνη

τα δύο άλλα δυτικά Έξω και Μέσα Μάνη.

Και πρώτα να αρχίσωμεν από την Κάτω Μάνη,

όπου βαμβάκι περισσό και βαλανίδι κάνει.

Και έχει κάρες τέσσερες και τετραπλή δεκάδα

ιδού και τα ονόματα, τα λέγομεν αράδα.

Τα Τσουκαλιά, τους Καλονιούς, Παχυάνικα και Λάγεια,

μεγάλη χώρα εύμορφη, πολύ καλή και άγια.

Λιοντάκι, Δημαρίστικα, το Δρυαλί, το Νύφι

και τα Κορογονιάνικα σαν κακομοίρα νύφη.

Γονέα, Βάτα, Κότρωνας και ένα Φλομοχώρι

και τα Σκαλτσοτιάνικα και το Ρηγανοχώρι.

Λουκάδικα και Κάββαλος, Χειμάρρα και Σκουτάρι

ετούτα λάμπουν στα λοιπά χωριά σαν το φεγγάρι.

Βαχός και Παλιοκάλυβα, Παρασυρός, Καρέα

και Τσεροβά και Κρυονερό, ψυχρά σαν το βορέα.

Σκυφιάνικα και Παλοβά και Σιδεροκαστρίτες.

Μηνιάκοβα και το Καυκί και Πολυτσαραβίτες.

Η Μαραθιά κι η Πάνιτσα, Σκαμνάκι και Νιοχώρι,

Πιλάλα , Τουρκαντσιάνικα και το Καρβελοχώρι,

η Λίμνη και το Λίμπερδο, Τρίνασσος και Μελίσσι,

του Λάγιου κι ο Αγερανός και το Μαραθονήσι.

Ετούτα είναι τα χωριά της Κάτω Μάνης όλα...

Τώρα λοιπόν ν΄αρχίσωμε δια την άλλη Μάνη,

και πάλι ματαλέγομεν δια την Κάτω Μάνη.

Αρχίζω από την Κελεφά έως την Καλαμάτα,

Ζυγός, Μηλιά, Ανδρούβιστα και όλη η Ζαρνάτα

που έως την Αγιά Σιών λέγεται Έξω Μάνη

μετάξι, λάδι περισσόν και πρινοκόκκι κάνει.

Εκκλησίες έχει φοβερές, λαγκάδια έχει άγρια

και χώρες έχει θαυμαστές και δυνατά χωρία

σαρανταέξι είν΄ αυτά και χώρες και χωρία

να τα είπω κατ΄όνομα ετώρα κάμνει χρεία.

Πηγάδια και η Σέλιτσα, Μαντίνειες είναι  δύο

Τρικότσοβα και οι Δολοί και τούτα πάλι δύο.

Βαρούσι, Κάμπος, Γα'ι'τσές, ακόμα και η Μάλτα

τα Πρύντατα και η Ροδοβά και όλη η Ζαρνάτα.

Τα Τσέρια και οι Κάλυβες, Ξεχώρι, Σκαρδαμούλα

Πραστίο, Λιασίνοβα και Σα'ι'δονίτσα ούλα.

Αυτά και η Ανδούβιστα και όλα τα πουλία

εις την ποδιά ευρίσκονται του Μακρυνού Ηλία.

Από εδώ τώρα κι εμπρός θέλω να αρχινίσω

και του Ζυγού του Μελιγού τις χώρες ν αριθμήσω.

Το Λεύκτρο είν' μπροστά, παρέκει το Νιοχώρι

κι ο Πύργος, φοραδόσειστος όλος πάει τ΄ανηφόρι.

Παρέκει είν΄τα Ρίγκλια και του Πλατσιού η χώρα

Κοτρώνι, Παλιολοζονά και η μεγάλη χώρα

στη μέση είναι του Ζυγού, Πλάτσα την ονομάζουν

για τον πολύ τον πασπαλά που τρώνε τους θαυμάζουν.

Κι ο Νομιτσής ο άνομος, παράνομος παρέκει

κι εκεί κοντά ο Κουτήφαρης, ολίγον τι παρέκει.

Λαγκάδα είναι παραμπρός και παρεκεί Μπολιάνα

και παρακείθε Οίτυλο, μεσ στους βοριά τη μάννα.

Στην άκρη ειν΄η Κελεφά, αυτή και κάστρον έχει

αλλ΄όμως είναι έρημο και τίποτα δεν έχει.

Ετούτα είναι του Ζυγού και χώρες και χωρία

λοιπόν και δια την Μηλιά να ειπούμε κάμνει χρεία.

Κι ευθύς από την Ίζινα θέλω να αρχινήσω

και στις θεούσες ν΄ανεβώ να τις εσιργιανίσω.

Να γράψω και τη χώρα τους, Καστάνια τ΄όνομά της

κι ευθύς να έβγω απ΄αυτήν, να φύγω από κοντά της

και νάρθω στην Αράχωβα την πολυξακουσμένη

μέσα σ΄ ένα στριγγλολάγκαδο ευρίσκεται χωμένη.

Είναι κι η τρισυπόστατος που λέγεται Μηλέα

ως ένα κάρο παρακεί είναι κι η Γαρμπηλέα.

Ετούτα είναι της Μηλιάς τα δυτικά χωρία

τα άλλα είναι βορεινά στην μεσιανή μερία.

Μπροστα είν΄ η Καστάνιτσα στις μάχες ξακουσμένη

κι ώς τη Βαρδούνια ακούγεται ότι είναι μεθυσμένη.

Το Σελεγούδι το φτωχό, τα Κόκκινα Λουρία,

ο Αγιος Νικόλαος και άλλα δυό χωρία.

Μελτσίνα τόνα λέγεται , Αρχοντικό το άλλο,

και έως εδώ σώνουνται, δεν είναι πλέον  άλλο.

Η Εξω Μάνη κόβεται σ΄τέσσερες επαρχίες

κι έχει πέντε μπέηδες κι εφτά καπετανίες.

Ζαρνάτα και Ανδρούβιστα και ένας στην Μηλέα

κι ο Μελιτσίνης του Ζυγού και όχι άλλος πλέα.

Εις την Ζαρνάτα βρίσκονται δύο καπετανίες :

η μία στην Ανδρούβιστα του καπετάν Τρουπάκη

και άλλη μία στο Ζυγό του καπετάν Χρηστάκη.

Εις την Μηλεαν είναι τρείς και μόνοι καπετάνιοι

και άλλοι δύο βρίσκονται και εις την άλλη Μάνη.

Κυβέλος είναι στη Μηλιά, Δουράκης στην Καστάνια

Βενετσανάκης κάθεται στην άλλη την Καστάνια.

Και τούτοι όλοι ξεύρουσι δια καλύτερον τους

και δια πρώτον αρχηγό και μεγαλυτερόν τους

Τζανήμπεην τον ήρωα, τον θαυμαστόν ανέρα....

Με λύπην άκρα στην ψυχήν και στην καρδιά δειλίαν

πηγαίνω στα θεούρια και εις τα Κακαβούλια.

Εικοσιέξι ειν΄ αυτά και χώρες και χωρία.

Η πρώτη είναι η Τσίμοβα, καλή χώρα, μεγάλη

και έχει καπετάνιο της έναν Μαυρομιχάλη.

Και παραπάνω απ΄ αυτή, κοντά στο ριζοβούνι

χωρίον άλλο  βρίσκεται, που λέγεται Κουσκούνι,

Κριαλιάνικα, Δημιάνικα, Πύργος, Χαριά και Δρυάλο,

Παλιόχωρα και ο Γκρεμός κι η Πάμπακα είν΄ άλλο.

Και άλλο Μπρίκι λέγουσι, Καφιόνα και Καρίνια,

Κουλούμι λέγουν έτερο και άλλο πάλι Μήνα.

Η Κίττα η πολύπυργος κι η Νόμια παρομοία,

Σταυρί και τα Κεχριάνικα κι ο Κούνος άλλη μια.

Άνω και Κάτω Μπουλαριοί, το Δρύ και η Κηπούλα,

η Βάθεια και τα Άλικα, ετούτα είναι ούλα

και Μέσα Μάνη λέγονται και είναι όλα αράδα

ορτύκια και φραγκόσυκα η πρώτη τους ιντράδα...

Όμορφη Μάνη - Ταίναρο: «Το ακρωτήρι της Πύλης του Άδη και των θρύλων»

Το Ακρωτήριο Ταίναρο χωρίζει το Λακωνικό Κόλπο στα ανατολικά του από το Μεσσηνιακό που βρίσκεται στα δυτικά. Κατά την παράδοση, πήρε το όνομά του από το μυθικό γιο του Δία, Ταίναρο, ο οποίος έχτισε και την ομώνυμη πόλη. Σε αυτή την περιοχή ένα δίκτυο σπηλαίων πιστευόταν πως ήταν αποτελούσε είσοδο προς τον Κάτω Κόσμο.

Η πύλη φυλασσόταν από τον Κέρβερο, ένα μοχθηρό κτήνος που εμπόδιζε τους νεκρούς να αποδράσουν και τους ζωνταντούς να εισέλθουν στον κόσμο των νεκρών. Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, ο Κέρβερος είχε τρία κεφάλια άγριων σκυλιών, ένα δράκο ή ερπετό για ουρά και τα κεφάλια κάθε λογής φιδιών κατά μήκος της ράχης του.

Για το δωδέκατο Άθλο που του ανέθεσε ο βασιλιάς Ευρυσθέας, ο Ηρακλής έλαβε την εντολή να κατέλθει στον Κάτω Κόσμο, να απαγάγει τον Κέρβερο και να τον φέρει στην επιφάνεια. Για να το πετύχει, ζήτησε αρχικά την άδεια του Πλούτωνα για να αιχμαλωτίσει το κτήνος. Αυτός του επέτρεψε να πάρει τον Κέρβερο, με την προϋπόθεση να μη χρησιμοποιήσει κάποιο όπλο εναντίον του και να μην τον τραυματίσει.

Χρησιμοποιώντας μόνο τα γυμνά του χέρια, ο Ηρακλής κατάφερε να υπερνικήσει το θηρίο. Το έσυρε έξω από τον Κάτω Κόσμο και το έφερε στον Ευρυσθέα.

Ο Ορφέας, επίσης, λέγεται ότι περιηγήθηκε στις συγκεκριμένες σπηλιές του Άδη για να φέρει πίσω στη ζωή την αγαπημένο του σύζυγο, Ευρυδίκη. Ο ίδιος ο Πλούτωνας είπε στον Ορφέα πως θα μπορούσε να την πάρει μαζί του, αλλά υπό έναν όρο: δεν έπρεπε να την κοιτάξει καθόλου προτού βγει από τη σπηλιά. Διαφορετικά, θα την έχανε οριστικά.

Λίγο πριν από την έξοδο, ο Ορφέας γύρισε να δει αν η Αφροδίτη τον ακολουθεί, καθώς δεν άκουγε τα βήματά της. Εκείνη, όμως, τον ακολουθούσε κι έτσι επέστρεψε στον κόσμο των νεκρών για πάντα.

Όμορφη Μάνη - Πάμε Ταίναρο; (Βίντεο-Εικόνες)

https://www.youtube.com/watch?v=jMgq3wBeJ_s

https://omorfimani.gr/2025/04/27/

Όμορφη Μάνη - Γάμος : Μια από τις λίγες χαρές της παλιάς Μάνης.

Στην παλιά Μάνη δεν υπήρχαν χαρούμενες γιορτές και επέτειοι. Είχαν καταργηθεί σχεδόν και οι ονομαστικές εορτές. Οι λύπες ήσαν απείρως περισσότερες και τα μαύρα είχαν καθιερωθεί σαν τοπική φορεσιά.

Οι μοναδικές χαρές, όπως τις έλεγαν ήσαν ο γάμος και η γέννηση αγοριού, γιατί ήξεραν πολύ καλά όπως οι αρχαίοι Έλληνες ότι αυτό, το αγόρι, ο «κούρος» όπως το έλεγαν, βιολογικά θα διαιώνιζε την οικογένεια, την φυλή και θα ήταν ένα ντουφέκι πάρα πάνω στον αγώνα.

Τον γάμο λοιπόν τον συνδύαζαν με την αναγέννηση της οικογένειας, της φαμίλιας, της φυλής, σαν κάτι όπως ο καινούργιος χρόνος. Μόνον στα νεώτερα χρόνια λέγανε τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά κάλαντα από σπίτι σε σπίτι και φτιάχνανε δίπλες, λελάγγια και μελομπουκιές.

Χαρές λοιπόν ονόμαζαν τους γάμους. «Στις χαρές σου» λέγανε συχνά στις προπόσεις τους με κρασί ή με κεράσματα. Στην παλιά Μάνη, σε καμία άλλη περίπτωση δεν τραγουδούσαν και δεν χόρευαν, εκτός από τον γάμο. Ο γάμος γιορταζόταν κατά τον πιο επίσημο και επιδεικτικό τρόπο, γι’ αυτό τον λέγανε και «χαρά».

Αξίζει να σημειώσουμε ότι το όνομα του κοριτσιού μιας οικογένειας συνοδευότανε από την κατάληξη …ίτσα, ενώ το όνομα της καινούργιας γυναίκας στην οικογένεια, της νύφης, είχε το επίθετο με την κατάληξη …έισα. Αυτά κυρίως για την αποσκιαδερή Μάνη. Για παράδειγμα, η γυναίκα του Σταυριανού Κατσιρέα του Βασιλείου, έχανε τόσο το επίθετό της, όσο και το μικρό της όνομα και λεγόταν μετά τον γάμο της Σταυριανού Κατσιρέϊσα Βασιλόνυφη. Ανεφέρετο δηλαδή και σαν νύφη του αρχηγού της οικογένειας που ήταν ο πατέρας του γαμπρού. Κάτι παρόμοιο γινότανε και στην παλιά Ρωσία.

Για το γάμο ειδοποιούντο όλοι οι συγγενείς εγκαίρως σ’ όλα τα χωριά. Το σπίτι του γαμπρού επισκευαζόταν και ασπριζόταν. Επιστρατευόντουσαν όλες οι κοπέλες, συγγενείς και φιλικά πρόσωπα για να αλέσουν το στάρι και να φτιάξουν τα ψωμιά του γάμου ανάλογα με τους καλεσμένους.

Σαν προίκα, εκτός από τα διάφορα χωράφια (λαχίδια) που έπαιρνε η νύφη, αρκετά για την συμβολή της στο νέο της σπιτικό, έπαιρνε και πολλά οικιακά σκεύη ή και σκουτιά (ρούχα) ή μπατανίες (κουβέρτες) και άλλα. Στα σκουτιά επάνω πολλές φορές καρφίτσωναν με διάφορες κορδέλες δεμένα, παλαιά νομίσματα αξίας, συνήθως ασημένια.

Πολλά απ’ αυτά δωριζόντουσαν αργότερα στην γέννηση κάποιου νέου μέλους άλλης οικογένειας, συνήθως αγοριού, μαζί με βαμβάκι που σήμαιναν: Το παιδί να ζήσει ως τα βαθιά γεράματα έχοντας την δύναμη του χρήματος. Πάντως και οι δύο ευχές είχαν προφανώς γεννηθεί από τις δύο βασικές ελλείψεις των παλιών Μανιατών.

Πρώτον, ότι ο μέσος όρος ζωής ήταν φοβερά κατεβασμένος εξ’ αιτίας των πολλών σκοτωμών από τις εκδικήσεις και αντεκδικήσεις. Ήταν ένα είδος Texas της Πελοποννήσου, όπως θα λέγαμε σήμερα. Δεύτερον, διότι οι Μανιάτες ήσαν υπερβολικά φτωχοί άνθρωποι και ήταν φυσικό να έχουν την παραπάνω επιθυμία.

Στα προικιά λοιπόν και στα σκουτιά δίνανε και μερικές εικόνες οικογενειακές για να συνοδεύουν Χριστιανικά τη νύφη στο νέο της σπιτικό και τραγουδούσαν:

“Τώρα την αυγή, τώρα η αυγή χαράζει,
τώρα τα πουλιά, τώρα τα χελιδόνια,
τώρα οι πέρδικες γλυκολαλούν και λένε:
ο δυόσμος και ο βασιλικός και τα’ άσπρο καρυοφύλλι
Αυτά τα τρία μαλώνανε το πιο μυρίζει κάλλιο.
Πετιέται το τριαντάφυλλο το μοσχομυρωδάτο.
Σωπάστε βρωμολούλουδα και σεις βρωμοβοτάνια,
Τι εγώ είμαι το τριαντάφυλλο της άνοιξης στολίδι,
Που το χειμώνα κρύβομαι στης αγκαθιάς τη ρίζα,
Το Μάη μήνα φαίνομαι σε νιού γαμπρού κεφάλι,
Σε παντρεμένης γόνατα στου κοριτσιού τον κόρφο
στης χήρας το προσκέφαλο βραδιάζω ξημερώνω”.

Όλα τα κινητά αντικείμενα της προίκας μεταφερόντουσαν με καραβάνι από μουλάρια και άλογα στο σπίτι του γαμπρού για την καινούργια εγκατάσταση. Τα ζώα αυτά ήσαν στολισμένα με μεταξωτά μαντήλια, χρωματιστά από καθαρό μετάξι, που ύφαιναν οι ίδιες οι μανιάτισσες χωρίς πρόσθετα και άλλες σύγχρονες αλχημείες.

Θυμάμαι τον εαυτό μου μικρό, ίσα – ίσα που μπορούσα και κρατιόμουνα πανωσάμαρα όπως λέγανε σ’ ένα άλογο, να οδηγώ μια τέτοια πομπή.

Το σημαντικότερο βέβαια στοιχείο σε μια προίκα ήταν η στέρνα. Η “γηστέρνα” όπως την έλεγαν, γιατί το νερό ήταν στην παλιά Μάνη ο θησαυρός. Περισσότερο και από τα κτήματα και από τα σκουτιά και …πολλές φορές και απ’ αυτή την ίδια τη νύφη!!!

“Δεν έχουνε ποτάμια
Δεν έχουνε πηγάδια,
Δεν έχουνε πηγές,
Μονάχα λίγες στέρνες άδειες κι’ αυτές,
Που ηχούν,
που ηχούν και που τις προσκυνούνε”
Όπως λέει ο Σεφέρης.

Σε άλλα μέρη, κυρίως της μέσα Μάνης, προίκα δεν δινόταν στην νύφη και τα έξοδα του γάμου εκαλύπτοντο από τα δώρα των συγγενών του γαμπρού κυρίως.

Οι αρραβώνες γινόντουσαν με πολύ απλό τρόπο. Πήγαιναν μερικοί άντρες στο σπίτι της νύφης, έριχναν μερικούς πυροβολισμούς, παίρναν ένα δακτυλίδι και το περνούσαν στα δάκτυλα των αρραβωνιασμένων και μετά κερνιόντουσαν ρακί Καλαμών.

Ο αρραβωνιαστικός έβλεπε την αρραβωνιαστικιά του παρόντων των γονέων της και αδελφών της και ποτέ μόνη. Πολλές φορές οι αρραβώνες γινόντουσαν χωρίς να είναι παρόντες οι αρραβωνιασμένοι. Αρκούσε να πήγαιναν δύο τρεις άντρες από το μέρος του γαμπρού στο σπίτι της νύφης και να έριχναν μερικές ντουφεκιές.

Σε άλλη περίπτωση ήταν αρκετό να πυροβολήσει ο γαμπρός χωρίς να πάει στο σπίτι της νύφης, ή από το χωριό του και να δηλώσει ότι “κρούει ντουφέκι για την τάδε”. Αυτό όμως, γινόταν όταν οι συγγενείς της νύφης δεν ήθελαν τον γαμπρό, γιατί ήταν αχαμνόμερος, δηλαδή από αδυνατότερη οικογένεια.

Με το βάρεμα αυτό του ντουφεκιού, τα πράγματα εξελίσσοντο σοβαρά, γιατί ο νέος εδέσμευε το κορίτσι και γιατί κανένας δεν έπαιρνε γυναίκα άλλου χωρίς να υπολογίσει μαζί του έχθρα μέχρι θανάτου. Επακόλουθα λοιπόν: Ή γάμος με απαγωγή, ή με συγκατάθεση ή έχθρα.

Η γυναίκα δεν είχε γνώμη για τον άντρα που θα έπαιρνε τις περισσότερες φορές. Πρωτοέβλεπε δε τον αρραβωνιαστικό της μετά τους αρραβώνες.

Κάποτε, κάποια Μαρία με τις φίλες της, καθισμένες στην ρούγα του χωριού, μια Κυριακή, σιγομιλούσαν και γέλαγαν, …όταν ξάφνου, ακούστηκε ένας σμπάρος!! Τι είναι αυτή η ντουφεκιά έκαναν όλες έκπληκτες. Και η ωραία Μαρία, που είχε μυριστεί τον αρραβώνα της με έναν που δεν τον ήθελε, είπε ήρεμα: “Δεν είναι τίποτα κορίτσια, εμένα σκότωσε ο πατέρας μου”.

Στις γεννήσεις των κοριτσιών δεν γινότανε τίποτα στο σπίτι. Ούτε επισκέψεις, ούτε συγχαρητήρια, ούτε κεράσματα. Στις γεννήσεις όμως των αγοριών πήγαιναν άντρες και γυναίκες και συγχαίρανε τους γονείς. Οι άντρες, πριν μπουν στη πόρτα του σπιτιού πυροβολούσαν και κατόπιν μπαίνανε στο σπίτι για να ευχηθούν: “Να ζήσει ο νέος και να σύρει κι’ άλλους”. Πολλές μέρες κρατούσε το γλέντι για την γέννηση του αγοριού και γινότανε γενναίο φαγοπότι.

«Κι’ οι καλομοίρες λέγουσι, καλώς ήλθε να ζήσει
να γένη καλό στ’ άρματα και τους εχθρούς να σβήσει,
να μεγαλώσει, ν’ αξιωθεί και τον σαρμά να ζαλωθεί
να κυνηγήσει τον φονιά, από γκρεμό κι από βουνά
το γδίκιο μας να γδικιωθεί, το αίμα του πατέρα του».

Ο νεαρός Μανιάτης, μόλις έμπαινε στην εφηβεία, έπαιρνε το όπλο από τα χέρια του πατέρα του. Πολύ μεγάλη στιγμή!!!

Διαισθανόμενος το πραγματικό βάρος της διαδοχής, ασυναίσθητα ταυτιζότανε με τον πρόγονό του έφηβο και μουρμούριζε συγκινημένος “ΑΜΕΣ ΔΕ ΓΕΣΣΟΜΕΘΑ ΠΟΛΛΩ ΚΑΡΡΟΝΕΣ” (σημ. Εμείς θα γίνουμε πολύ καλύτεροι).

Αλλά, ήταν και μεγάλη η έπαρσή του. Παρ’ όλες τις πατρικές παραινέσεις για συνετή χρήση του όπλου, ο γεμάτος υπερηφάνεια έφηβος, το έπαιρνε τόσο επάνω του “που συχνά γινόταν επικίνδυνος”. Από εδώ και το ρητό “Ο Θεός να σε φυλάει από τον πρωταρμαδούρο”.

Το όπλο αυτό, συντρόφευε το Μανιάτη για όλη του την ζωή και μοναδική του έννοια ήταν πότε θάρθη ο καιρός να το τιμήσει. Αυτή ήταν η θέση του αρσενικού μέσα στην Μανιάτικη οικογένεια και την πατριαρχική κοινωνία. Στους νεόνυμφους, η καθιερωμένη ευχή ήταν να αποκτήσουν εννιά γιους και μια θυγατέρα. Χρειαζόταν βλέπετε και η θυγατέρα γιατί από αυτήν θα ξανάβγαιναν άλλοι εννιά γιοι.

«Νύφη μου ξάστερο νερό και ξέλαμπρο φεγγάρι,
το ταίρι σου ‘ναι ζηλευτό κι’ όμορφο παλικάρι,
στο σπίτι το πεθερικό στη γειτονιά οπού ‘ρθες
σαν κυπαρίσσι να σταθείς, σαν δέντρο να ριζώσεις,
και σαν μηλιά γλυκομηλιά, τους κλώνους σου ν’ απλώσεις
υγιούς εννιά ν’ αξιωθείς και μια γλυκομηλίτσα».

Σ’ ένα τόπο τόσο άγριο που την άνοιξη κυκλοφορείς μέσα σε αρώματα βοτάνων και παρθένα αγριολούλουδα, γιορτές και γλέντια όπως είπαμε, δεν υπήρχαν. Προ παντός στη μέσα Μάνη.

Ούτε πανηγύρια γινόντουσαν εκεί. Μόνον τα Χριστούγεννα και το Πάσχα ετοίμαζαν πρόσφορα και κόλλυβα, που το λέγαν «σπερνά» για την υγεία των γιορταζόντων και το συχώριο των νεκρών και τάστελναν στην εκκλησιά.

Όταν σχόλαγε η εκκλησία, οι άνθρωποι βγαίναν έξω και κάναν ρούγα. Εκεί μοιραζόντουσαν τα σπερνά των νεκρών που ήσαν από σκέτο στάρι βρασμένο και καθένας που έπαιρνε, έλεγε «Θεός σχωρέστον».

Τα σπερνά των γιορταζόντων όμως ήσαν στολισμένα με αραβοσίτη, σταφίδες, ρόδια και καρύδια. Απ’ αυτά λοιπόν, ας πάρουμε και μεις και ας ευχηθούμε σε αλλήλους ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ.

Κείμενο: Σταυριανού Κατσιρέα (Ζωγράφου) από συνέντευξη στο BBC 13.11.88